Wesz ludzka, wszy głowowe, wszy na ludziach

Wszy ludzkie mają około 2-3 mm długości, przy czym samice są znacznie większe od samców. Charakterystyczną cechą jest dostosowywanie własnego koloru do ciała pasożyta; zwykle szaro-białe wszy potrafią nieco zmienić swoją barwę, aby stać się mniej widoczne. Jaja pasożytów to tzw. gnidy, wytwarzają one kleistą maź, która umożliwia skuteczne przyczepienie się do włosów ofiary. Wszy ludzkie występują w każdym miejscu na świecie. Stereotyp każe nam kojarzyć obecność tych pasożytów z miejscami obskurnymi, brudnymi oraz zaniedbanymi. Łatwiej nam przyjąć, że wszawica to problem krajów słabo rozwiniętych, z utrudnionym dostępem do środków czystości i ograniczonej edukacji, dotyczącej dbania o higienę. W rzeczywistości prawda jest zupełnie inna, ponieważ wszy można spotkać nawet w prestiżowych miejscach, nowoczesnych domach i najbogatszych krajach świata. Wszy głowowe najczęściej przechodzą na innego żywiciela przez kontakt z jego włosami, dlatego o zakażenie się nie jest trudno, w szczególności w zatłoczonych miejscach. Niezwykle ważne jest budowanie świadomości na temat problemu wszawicy na świecie oraz wyrozumiałość.

Wszawica sama w sobie jest chorobą, która nie zniknie bez zastosowania odpowiednich środków. Zarówno dorosłe osobniki, jak i gnidy silnie wczepiają się we włosy i przyklejają do skóry głowy osoby zarażonej. Nie wystarczy zwyczajne mycie szamponem, aby się ich pozbyć. Niestety, to nie wszystko; wszy swoimi ugryzieniami mogą doprowadzić do rozwoju zakażeń bakteryjnych i grzybiczych. Podczas ugryzienia dochodzi do wstrzyknięcia do organizmu człowieka toksyn powodujących świąd, ale także zawierających patogeny poprzedniego żywiciela, odchody i wymiociny wszy. Konieczność drapania śladów po ugryzieniu sprzyja rozwojowi infekcji i wprowadzenia do ran kolejnych drobnoustrojów. Dawniej, gdy problem wszawicy był bardziej powszechny i dotykał obszarów spustoszonych przez wojny lub różnorakie epidemie, wszy byłby również nosicielami niezwykle groźnych chorób, takich jak: tyfus plamisty, dur potworny czy gorączka okopowa. Osoby dotknięte wszawicą nie powinny być w żaden sposób piętnowane.

Do pierwszych i najbardziej dokuczliwych objawów wszawicy należy uporczywe swędzenie, wywoływane przez toksyny wstrzykiwane do krwi żywiciela podczas ugryzienia. Skóra na głowie jest zaczerwieniona i podrażniona, co widać w szczególności za uszami, w okolicy ciemieniowej, potylicznej i skroniowej. W konsekwencji świądu, na skórze głowy mogą pojawić się drobne ranki, tzw, przeczosy; natomiast w przypadkach osób szczególnie wrażliwych na toksyny wszy dochodzi do zakażeń, czego następstwem są ropno-surowicze wycieki z ran. Wszy ludzkie można zaobserwować na głowie osoby chorej, w szczególności podczas wyczesywania ich. Do tego procesu doskonale sprawdzi się gęsty grzebień. Niewielkie przerwy między zębami umożliwiają zatrzymanie się na nich pasożytów.

Wszy ludzkie nie potrafią latać, ani skakać; jedynym sposobem, w który pasożyty się poruszają jest czołganie się. Dlatego do zakażenia dochodzi podczas kontaktu z włosami chorego lub z jego rzeczami osobistymi. Wszy mogą pozostawać na szczotkach, gumkach do włosów, ale również na poduszkach, maskotkach czy nakryciach głowy.Taki sposób przenoszenia się pasożytów sprawia, że problem wszawicy dotyczy szczególnie miejsc zatłoczonych, oraz miejsc, w których korzystanie ze wspólnych przedmiotów codziennego użytku jest ułatwione np. podczas obozów, kolonii lub w przedszkolach.

Nieprawdą jest, że wszawica nie może dotknąć osób dorosłych, natomiast dane wyraźnie wskazują na to, że choroba dotyczy najczęściej dzieci w wieku 2-12 lat. Wyjaśnienie tego zjawiska, jest jednak prostsze, niż można byłoby się spodziewać. Dzieci, w szczególności w przedszkolach i szkołach, a także na wyjazdach nie przestrzegają zasad zachowania bezpiecznego dystansu, używają wspólnych szczotek, a podczas zabawy często się przytulają i stykają włosami. Takie zachowania sprzyjają rozprzestrzenianiu się wszawicy, a kiedy dziecko przyniesie wszy do domu, wszyscy domownicy powinni zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć zachorowania.

Aby skutecznie ograniczyć ryzyko wystąpienia problemu wszawicy należy zacząć od wprowadzenia kilku zasad. Wszy mogą być obecne na przedmiotach służących do pielęgnacji włosów i tworzenia fryzur np. na gumkach do włosów opaskach czy grzebieniach, ale również na ręcznikach i w czapkach. Tego typu przedmiotów nie powinno się pożyczać innym osobom, a dodatkowo należy je regularnie czyścić i dezynfekować. W celu ograniczenia ryzyka zarażenia się wszawicą warto spinać włosy, szczególnie jeśli są one długie.Kiedy problem wszy ludzkich już pojawił się w domu, konieczne jest dokładne wypranie pościeli, ręczników, a także ubrań w temperaturze 60 stopni Celsjusza (pasożyty giną w temperaturze około 54 stopni Celsjusza). Przedmioty służące do stylizacji włosów najlepiej zawiązać w szczelny worek i wyrzucić, aby nie powodować ryzyka nawrotu problemu. Rzeczy, których wypranie może stanowić problem, np. maskotki lub inne zabawki należy zamrozić na co najmniej 24 godziny, najlepiej do 48 godzin. Jeśli mrożenie nie jest możliwie, konieczne jest spryskanie przedmiotów specjalistycznym środkiem owadobójczym i pozostawienie ich w szczelnie zawiązanym worku na minimalny czas 10 dni. Nie można zapomnieć o dokładnym wyczyszczeniu mieszkania, odkurzeniu i wymyciu podłóg, aby zminimalizować szanse przetrwania jakiejkolwiek wszy.

Wesz głowowa żyje około miesiąca, jednak w tym czasie jedna samica jest w stanie złożyć nawet do 300 jaj. Gnidy, czyli jaja wszy zostają przytwierdzone do nasady włosa specjalną wydzieliną, która uniemożliwia ich zsunięcie się z głowy żywiciela. Larwy wylęgają się po upływie 6-7 dni, a proces ich dojrzewania trwa około kolejnych 10 dni. Po tym czasie larwa staje się dorosłym osobnikiem i sama zaczyna się rozmnażać.Ludzka głowa pokryta włosami zapewnia idealne warunki do rozwoju i rozmnażania się wszy ludzkich, czyli wilgotne środowisko i temperaturę około 30 stopni Celsjusza. Co więcej, dla wszy ludzkich wyjątkowo zachęcający jest zapach potu, który ostatecznie decyduje o rozpoczęciu żerowania. Poza głową człowieka wszy są w stanie przetrwać maksymalnie 2 dni. Mitem jest, że wszy głowowe przenoszą się ze zwierząt na człowieka. W tym przypadku pasożyty, atakujące zwierzęta to zupełnie inne gatunki niż te, występujące u ludzi.

Wszy głowowe nie mają skrzydeł, nie potrafią latać, ani skakać, jednak bardzo sprawnie przemieszczają się z głowy na głowę, pełzając. Specjalne odnóża i pazurki czepne zapewniają im doskonałą przyczepność, przez co nie ześlizgują się z włosów ofiary. Wesz, która znajdzie się poza głową może przeżyć około dwóch dni, więc w tym czasie musi znaleźć nową ofiarę. Najłatwiejszym sposobem na to jest używanie przez osoby mieszkające w jednym domu lub chwilowo przebywające w bliskim otoczeniu tych samych szczotek do włosów, ręczników, bawienie się wspólnymi zabawkami oraz spanie w jednej pościeli. Zwabiona zapachem ludzkiego potu (dokładnie zawartym w nim kwasem mlekowym) wesz, pełznie na głowę nowego żywiciela i rozpoczyna żerowanie.

Pozbycie się wszy głowowych niestety nie jest proste i wymaga konsekwencji oraz zastosowania specjalistycznych środków. Wiele osób do teraz twierdzi, że do pozbycia się pasożytów wystarczy dokładnie umyć skórę głowy. W rzeczywistości nawet silny szampon nie będzie w stanie zlikwidować problemu. Wszy są silnie przyczepione do włosów swojego żywiciela, a gnidy wytwarzają kleistą maź, umożliwiającą im doskonałe przytwierdzenie u nasady głowy, przez co nie zostaną rozpuszczone przez szampon. Nieprawdziwa jest też teoria mówiąca o konieczności ogolenia głowy osobie dotkniętej problemem wszawicy. Rzeczywiście, ludzie noszący łysinę na co dzień nie są narażeni na wystąpienie wszawicy, jednak golenie głowy z problemem jest złym pomysłem. Podczas golenia bardzo łatwo podrażnić rany powstałe przez ugryzienia wszy, co może doprowadzić do rozwoju infekcji.Skuteczne pozbycie się wszy głowowych to proces złożony z kilku kroków. Pierwszym z nich jest zastosowanie skutecznego środka, który spełnia wszelki normy bezpieczeństwa i ma potwierdzone działanie. Kolejny krok to wyczesywanie, martwych już lub osłabionych działaniem preparatu, pasożytów i gnid. Ta część jest czasochłonna i wymaga dokładności, ale jednocześnie to konieczny krok. Najlepiej wykorzystać do niego gęsty grzebień, który dokładnie rozczesuje włosy i uniemożliwia prześlizgnięcie się wszy przez odstępy między jego zębami.

Problem wszawicy może dotknąć każdego, niezależnie od warunków życia i wieku. Powszechnie rozpowszechnione przekonanie, mówiące o tym, że wszy pojawiają się u osób żyjących w brudzie, skrajnym ubóstwie i niedbających o higienę jest w 100% błędne. Nie wolno piętnować osób zakażonych i stygmatyzować ich rodzin, aby wspomóc ten proces należy budować społeczną świadomość na ten temat i edukować dzieci od najmłodszych lat. Zwrócenie uwagi na rolę profilaktyki w procesie ograniczenia rozprzestrzeniania się pasożytów jest podstawą w zahamowaniu plagi. Upinanie włosów, korzystanie z własnych akcesoriów do stylizacji fryzur, a także regularne porządki i pranie pościeli minimalizują ryzyko pojawienia się wszy ludzkich.